E-ISSN:2342-0251

CODEX CUMANICUS’TA BULUNAN İNSAN NİTELEYİCİLERİNİN GÜNÜMÜZ ANADOLU AĞIZLARINDAKİ İZDÜŞÜMLERİ


Kıpçak Türkçesinin Kuman diyalektiyle yazılmış ilk metin XIII-XIV. yüzyıllarda, aşağı İdil havzasında yaşayan Kıpçak (Kuman) Türkleri arasında bulunan İtalyan ve Alman Fransiskan rahipleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Karadeniz’in kuzeyinde Cenevizli veya Venedikli tüccarlar, Fransiskan misyonerler yahut İtalyan keşişler ile Alman din adamları tarafından yazıldığı düşünülen ve Kuman Kitabı/Elyazması anlamına gelen Codex Cumanicus, sahip olduğu zengin söz varlığıyla Kumanların/Kıpçakların gündelik ve dinî hayatlarıyla halk edebiyatlarına dair önemli verileri bulabildiğimiz müstesna eserlerden biridir. Eserde bulunan söz varlığı dönem Türkçesi ve sosyal hayatıyla ilgili önemli ipuçlarını içinde barındırmaktadır. Codex Cumanicus’un söz varlığı, ticaret malları, Hristiyanlığa ait din terimleri, hayvan, bitki, eşya, hukuk, ölçü, takvim, fiiller vb. gibi çeşitli alanlara aittir. Eserin misyonerlik amacıyla yazıldığı kabul edilmekle birlikte, dini söz varlığı dışında günlük yaşamın bütün alanlarını kapsayan sözcükleri içermesi dikkat çekicidir. Eserin söz varlığı; Kuman-Kıpçakların coğrafyaları, iklimi, bitki örtüsü, yetiştirdikleri ya da avladıkları hayvanlar, ticaret ürünleri, uğraşları, sosyal hayatları, örf ve adetleri hakkında bilgi edinilmesine imkân vermektedir. Söz varlığı çalışmaları, dönemsel olarak Türkçenin izlediği seyri göstermesi açısından büyük bir önem arz etmektedir. Bu çalışmada Codex Cumanicus’ta kullanılan insan niteleyicilerinin günümüz Anadolu ağızlarındaki durumları üzerinde durulmuştur. Günümüz Anadolu ağızlarında Kuman-Kıpçak dönemine ait söz varlığının hangi oranda ve ne şekilde yaşadığını tespit amacıyla yapılan bu çalışma, Türkçenin söz varlığıyla ilgili dönemsel kullanımlarının ağızlardaki seyrini görmek açısından kültür dünyamıza önemli bir katkı sunacaktır.


Keywords


Codex Cumanicus, insan niteleyicileri, Anadolu ağızları, söz varlığı, Kuman-Kıpçak Dönemi

Author: Muharrem ÖZDEN
Number of pages: 159-180
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/ijla.42659
Full text:
Share:
International Journal of Language Academy
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.