E-ISSN:2342-0251

BURHÂN-I KÂTIʻYA MÜTERCİM ÂSIM EFENDİʻNİN TÜRKÇE KATKILARI (ALET VE EŞYA İSİMLERİ)


1799 Yılında Farsça’dan Türkçe’ye Mütercim Āsım Efendi tarafından tercüme edilen Tıbyan-ı Nafi der Terceme-i Burhān-ı Kātıʻ sözlüğü Burhān mahlaslı Tebrizli Hüseyin tarafından 1652 yılında yazılmış bir sözlüktür. Mütercim Asım altı yılda tamamladığı çalışmasını III. Selim’e sunmuştur. Şair, tarihçi ve sözlükçü olarak tarihimizin önemli isimlerden biri olan Mütercim Āsım Efendi bu sözlüğü çevirirken Türkçe bilgisini göstermiş, Anadolu ve Çağatay sahasından pek çok sözcüğü de açıklama yaparak vermiştir. Bu özelliği ile sözlük birebir çeviri olmaktan uzaklaşmış; ancak Türkçe söz varlığının tespitinde önemli bir görevi de üstlenmiştir. Mütercim Āsım Efendi, Burhān-ı Kātıʻ’da Türki, Türkistan ve Rumî gibi sözcükleri de sözcüğün yaşadığı coğrafyayı anlatmak için kullanmıştır. Bu makalede onun bu sözlüğe katkısı sayılabilecek Anadolu ve Çağatay sahasından eklediği sözcüklerden alet/eşya isimleri tespit edilmiş, kökenleri üzerine tanıklar verilmeye çalışılmış ve tartışmalı bazı sözcükler üzerinden sözlükçülüğümüzün önemli bir sorununa dikkat çekilmiştir. Sözlük hazırlayanlar kimi zaman bilmeden kimi zaman da kasıtlı olarak sözcüklerin kökenini başka dillerle açıklama yollarına başvurmaktadırlar. Tespit edilen sözcükler içerisinde bu durumda olanlar üzerinde köken ve kullanım alanına göre yorumlar yapılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonuçlarının ve elde edilen sözcüklerin başka çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.


Keywords


Burhān-ı Kātıʻ, Mütercim Âsım, sözlükçülük, alet-eşya İsimleri

Author: Funda TOPRAK
Number of pages: 154-167
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/ijla.45016
Full text:
Share:
Alıntı Yap:
International Journal of Language Academy
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.