ISSN:2342-0251

Ebi Abdillah Bin Muhammed İbni Tâlibü’l-Ensârî Ed-Dımışkî’nin Kıyafetname’sinde Koşut Sözler


Türklük bilimi araştırmalarının malzeme açısından zengin olan alanlarından biri tarihî metinlerdir. Asya’nın uzak topraklarından Avrupa içlerine kadar uzanan bir kültür ve medeniyetin temsilcisi olan Türklerin bu tarihsel ilerleyişi beraberinde büyük bir külliyatın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Özellikle İslamiyet’in Türkler tarafından kitleler hâlinde kabul edilmesiyle birlikte Arap alfabesiyle yazılan, Türkçeye tercüme edilen çok sayıda metin, bu medeni ilerleyişin göstergelerinden yalnızca biridir. Tarihî metinler, başta din olmak üzere konu çeşitliliği bakımından da geniş başlıklar silsilesi meydana getirirler. Bu çeşitlilik içinde araştırmacı ve okuyucuların dikkatini çeken konulardan biri de insanın fiziksel özellikleriyle karakter yapısına dair birtakım açıklamalar, yorumlar ve tasvirler yapan kıyafetname metinleridir. Türk Edebiyatında telif ve tercüme olmak üzere çok sayıda kıyafetname türü metin mevcuttur. Bu çalışmada da bir kıyafetname metni olan Dımışkî’nin Arapça yazdığı, Silistrevî’nin Türkçeye çevirdiği Kıyafetname adlı eser içerdiği koşut sözler açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Koşutluk, özellikle şiir dili üzerine yapılan çalışmalarda sıklıkla değinilen, manzum metinler yanı sıra mensur metinlerde de müelliflerin sıklıkla tercih ettiği yapı ve anlam açısından birbirine denk veya birbirini çağrıştırma özelliği yüksek sözler bütünüdür. Koşutluk, Türkçenin en eski metinleri olan Orhun Yazıtları’nda da çokça örneği tespit edilen ve Türkçe yazılan, Türkçeye tercüme edilen birçok metinde metni okuyan, dinleyen kişilerin zihninde kalıcılığı artırmak yanı sıra belli bir ahenk, uyum oluşturmak için de yapı ve anlam bütünlüğüne sahip söz gruplarını içerir. Çalışmaya konu olan Kıyafetname’de de çok sayıda söz bütünü olarak kendisini gösteren, ilgili metnin anlaşılma seviyesini yükseltirken ses bilgisel açıdan da ahenk oluşturan bir özellik sergiler. Çalışmada bu tür koşut sözler kuruluş özelliklerine göre tasnif edilerek belirtilmeye çalışılmıştır.


Keywords


Tarihî metin, kıyafetname, koşutluk, ahenk, kuruluş özelliği

Author: Bahadır GÜNEŞ
Number of pages: 79-89
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/ijla.39548
Full text:
International Journal of Language Academy
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.