Author :
Abstract
Beden dili, duygu ve düşüncelerin yansıtılmasında olduğu kadar, kültürel birikimin aktarılmasında da önemli bir görev üstlenir. Bu bakımdan deyimler ve beden dili ilişkisi, sadece dil açısından değil, sosyal ve kültürel kodların da yansıtıcısı olarak karşımıza çıkar. Çalışmanın amacı, Türkçede yer alan gözle ilgili deyimleri beden dili ve sözsüz iletişim bağlamında incelemek ve bu deyimlerin hangi anlam boyutları etrafında kavramsallaştırıldığını ortaya koymaktır. Araştırma deseni olarak nitel araştırma esas alınmıştır. Nitel araştırmalar, ele aldığı olguyu kendi bağlamında, yorumlayıcı ve bütüncül bir yaklaşımla inceleme olanağı sunar. Çalışma evrenini Türkçede “göz” kavramıyla ilişkili tüm deyimler, örneklemini ise beden dili bağlamında “göz” unsurunu içeren deyimler oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında doküman analizi kullanılmıştır. Verilerin analizi aşamasında da içerik analizi benimsenmiştir. Bu bağlamda araştırma verileri, bilişsel, psikolojik, fizyolojik ve sosyolojik olmak üzere dört temada toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre göz deyimlerinin büyük bir bölümünün psikolojik tema altında toplandığı (%35,69) belirlenmiştir. Bu bulgu, gözün sevinç, üzüntü, korku ve öfke gibi temel duyguların dışa vurumunda önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bilişsel tema (%23,23), gözün Türkçede yalnızca duyguların pasif bir yansıtıcısı olmadığını; dikkat, algı yönetimi, değerlendirme ve bilinçli kontrol süreçlerinin aktif bir aracı olarak kavramsallaştırıldığını ortaya koyarken; sosyolojik tema (%23,23), göz temasının toplumsal ilişkilerde güç, tehdit, güven ve yakınlık göstergesi olarak kullanıldığını göstermektedir. Fiziksel tema (%17,51) ise istemsiz ve refleksif göz tepkilerinin dilsel yansımalarına işaret etmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Türkçedeki göz deyimlerinin beden dili açısından çok boyutlu bir yapı sergilediğini ve gözün dilsel bellekte ağırlıkla bilişsel ve stratejik bir iletişim aracı olarak konumlandırıldığını ortaya koymaktadır.
Keywords
Abstract
Body language plays a crucial role not only in reflecting emotions and thoughts but also in transmitting cultural knowledge. In this respect, the relationship between idioms and body language emerges not only as a linguistic phenomenon but also as a reflection of social and cultural codes. The aim of this study is to examine eye-related idioms in the Turkish language within the context of body language and nonverbal communication, and to reveal the semantic dimensions around which these idioms are conceptualized. The study adopts a qualitative research design. Qualitative research allows phenomena to be examined within their natural context through an interpretive and holistic perspective. The population of the study consists of idioms related to the concept of “eye” in Turkish, while its sample comprises idioms that include the “eye” element in the context of body language. Document analysis was used to collect data. Content analysis was also adopted in the data analysis phase. The findings reveal that eye-related idioms are grouped under four main themes: psychological, cognitive, sociological, and physiological. The psychological theme constitutes the largest category (35.69%), indicating that “eye” is strongly associated with the expression of emotions such as joy, sadness, fear, and anger. The cognitive theme (23.23%) suggests that the eye is conceptualized as an active instrument of attention, perception, evaluation, and conscious control. The sociological theme (23.23%) reflects the role of eye contact in expressing power, trust, threat, and intimacy in social relations, while the physiological theme (17.51%) represents involuntary and reflexive eye responses. Overall, the findings demonstrate that eye-related idioms in Turkish display a multidimensional structure in relation to body language and that the eye occupies an important place in the linguistic representation of communicative and cultural meanings.