Author :
Abstract
Türkiye Türkçesinde kiplik belirteci olarak kullanılan keşke sözcüğünün işlevlerini derlem temelli veriler üzerinden incelemek, bu işlevlerin dil bilgisel özelliklerini ortaya koymak, bu çalışmanın temel amacıdır. Türkçe dil bilgisi alan yazınında, keşke’nin çoğunlukla temel tümcenin yüklemindeki -sA biçimbirimi ile birlikte kullanıldığı ve tümcedeki dilek anlamını pekiştirdiği ifade edilmektedir. Bununla birlikte, keşke’nin son yıllardaki çalışmalarda pişmanlık, özlem, istek gibi farklı işlevleri de üstlendiği belirtilmektedir. Ancak bu işlevlere yönelik bütünlüklü ve ayrıntılı çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, keşke’nin Türkçedeki işlevleri Türkçe Ulusal Derlemi’nde (TUD) yer alan ve keşke sözcüğünü içeren ilk 300 tümce incelenmiştir. TUD, 50 milyon sözcükten oluşan, 24 yıllık bir dönemi (1990-2013) kapsayan, günümüz Türkçesinin çok sayıda farklı alan ve türlerden yazılı ve sözlü örneklerini içeren, geniş kapsamlı, dengeli ve temsil yeterliliğine sahip, genel amaçlı bir referans derlemdir. Bu sayının keşke’nin Türkiye Türkçesindeki işlevlerinin tespit ve tasnif edilmesinde yeterli kapsayıcılıkta olduğu düşünülmektedir. Verilerin incelenmesi sonucunda keşke’nin pişmanlık, gerçekleşmesi mümkün olamayan dilek, dilek, gerçek dışı dilek, gerçekleşmeyen veya gerçekleşmeyecek dilek, sitem, hayıflanma, eleştiri, iğneleme, tavsiye ve kızgınlık olmak üzere 11 farklı işlevde kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca farklı işlevlerde kullanılan keşke’li tümcelerin yüklem çekimlerinin kip ve kişi bakımından belirli eğilimler gösterdiği belirlenmiştir. Bulgular Palmer’in kiplik modelinin sunduğu kuramsal çerçeveyle ilişkilendirilerek değerlendirilmiş ve keşke’nin Türkiye Türkçesinde farklı kiplik işlevlere sahip olduğu ortaya konulmuştur.
Türkiye Türkçesinde kiplik belirteci olarak kullanılan keşke sözcüğünün işlevlerini derlem temelli veriler üzerinden incelemek, bu işlevlerin dil bilgisel özelliklerini ortaya koymak, bu çalışmanın temel amacıdır. Türkçe dil bilgisi alan yazınında, keşke’nin çoğunlukla temel tümcenin yüklemindeki -sA biçimbirimi ile birlikte kullanıldığı ve tümcedeki dilek anlamını pekiştirdiği ifade edilmektedir. Bununla birlikte, keşke’nin son yıllardaki çalışmalarda pişmanlık, özlem, istek gibi farklı işlevleri de üstlendiği belirtilmektedir. Ancak bu işlevlere yönelik bütünlüklü ve ayrıntılı çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, keşke’nin Türkçedeki işlevleri Türkçe Ulusal Derlemi’nde (TUD) yer alan ve keşke sözcüğünü içeren ilk 300 tümce incelenmiştir. TUD, 50 milyon sözcükten oluşan, 24 yıllık bir dönemi (1990-2013) kapsayan, günümüz Türkçesinin çok sayıda farklı alan ve türlerden yazılı ve sözlü örneklerini içeren, geniş kapsamlı, dengeli ve temsil yeterliliğine sahip, genel amaçlı bir referans derlemdir. Bu sayının keşke’nin Türkiye Türkçesindeki işlevlerinin tespit ve tasnif edilmesinde yeterli kapsayıcılıkta olduğu düşünülmektedir. Verilerin incelenmesi sonucunda keşke’nin pişmanlık, gerçekleşmesi mümkün olamayan dilek, dilek, gerçek dışı dilek, gerçekleşmeyen veya gerçekleşmeyecek dilek, sitem, hayıflanma, eleştiri, iğneleme, tavsiye ve kızgınlık olmak üzere 11 farklı işlevde kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca farklı işlevlerde kullanılan keşke’li tümcelerin yüklem çekimlerinin kip ve kişi bakımından belirli eğilimler gösterdiği belirlenmiştir. Bulgular Palmer’in kiplik modelinin sunduğu kuramsal çerçeveyle ilişkilendirilerek değerlendirilmiş ve keşke’nin Türkiye Türkçesinde farklı kiplik işlevlere sahip olduğu ortaya konulmuştur.
Keywords
Abstract
The primary objective of this study is to examine the functions of the word keşke, used as a modal marker in Turkish, through corpus-based data and to reveal the grammatical characteristics of these functions. In the Turkish grammatical literature, it is generally stated that keşke is predominantly used together with the suffix -sA in the predicate of the main clause, serving to reinforce the optative meaning of the sentence. However, recent studies indicate that keşke has also acquired various other functions, such as expressing regret, longing, and desire. Despite this, comprehensive and detailed research on these specific functions remains limited. In this study, the first 300 sentences containing the word keşke in the Turkish National Corpus (TUD) were analysed to identify its functions in Turkish. The TUD is a comprehensive, balanced, and representative general-purpose reference corpus comprising 50 million words, covering a 24-year period (1990–2013) and including written and spoken examples of contemporary Turkish from a wide range of fields and genres. This sample size is considered sufficiently representative to identify and classify the functions of keşke in Modern Turkish. The data analysis identified 11 distinct functions of keşke: regret (pişmanlık), unattainable wish (gerçekleşmesi mümkün olmayan dilek), wish (dilek), counterfactual wish (gerçek dışı dilek), unfulfilled or unfulfillable wish (gerçekleşmeyen veya gerçekleşmeyecek dilek), reproach (sitem), lamentation/remorse (hayıflanma), criticism (eleştiri), sarcasm (iğneleme), advice (tavsiye), and anger (kızgınlık). Furthermore, it was found that sentences in which keşke is used with different functions exhibit specific tendencies with respect to predicate inflections for mood and person. The findings were evaluated within the theoretical framework of Palmer’s model of modality, demonstrating that keşke possesses diverse modal functions in Türkiye Turkish.