Author :
Abstract
Feminist çeviri stratejilerinin kuramsal metinlerdeki söylemi nasıl dönüştürdüğünü inceleyen bu çalışma, bu stratejilere yönelik iki yeni kavramsal müdahale önermesiyle eleştirel bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Araştırmanın inceleme nesnesini, Mona Chollet’nin Sorcières: La puissance invaincue des femmes adlı eseri ve Türkçe çevirisi oluşturmaktadır. Karşılaştırmalı çeviri çözümlemesi, Luise von Flotow’un feminist çeviri stratejileri olan ekleme, ele geçirme ve dipnot ekleme temelinde yapılandırılmıştır. Bununla birlikte, örneklemin inceleme sürecinde bazı çeviri tercihlerinin von Flotow’un tanımladığı stratejilerle örtüşmediği gözlemlenmiştir. Bu durumdan hareketle çalışmada, feminist söylemin görünürlüğünü zayıflatan müdahaleleri açıklamak amacıyla iki yeni kavram önerilmiştir: “tersine ekleme” ve “tersine ele geçirme”. Tersine ekleme, kaynak metinde bulunmayan ancak erek metne çevirmen tarafından eklenen ve feminist söylemin etkisini dolaylı biçimde azaltan unsurları ifade etmektedir. Öte yandan tersine ele geçirme, kaynak metinde açıkça yer alan feminist göndermelerin çeviride doğrudan karşılık bulmaması; kimi zaman hafifletilmesi, kimi zaman da tamamen dışarıda bırakılmasıdır. Bu stratejilerin tespiti, çevirmenin yalnızca söylemi aktaran bir aracı değil, aynı zamanda erek kültürdeki toplumsal normlar, alımlama koşulları ve bağlamsal beklentiler doğrultusunda söylemi yeniden şekillendiren bir özne olduğunu göstermektedir. Nitekim bazı bölümlerde feminist söylemin belirginliğinin azaldığı, anlamın kültürel bağlamla daha uyumlu olacak şekilde dönüştüğü veya yeniden yapılandırıldığı gözlemlenmiştir. Bu bulgular, çevirmenin yalnızca ideolojik bir aktarıcı değil, aynı zamanda erek kültürün normlarını ve sınırlarını dikkate alan, bu nedenle çeviri sürecinde belirli etik ve kültürel tercihler yapan bir özne olarak konumlandığını göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, feminist söylemin aktarımında başvurulan çeviri stratejilerinin yalnızca söylemi güçlendirme değil, aynı zamanda söylemi farklı yönlerde yeniden biçimlendirme potansiyeline de sahip olduğunu göstererek, bu stratejilerin sınırlarının ve işlevlerinin çok katmanlı doğasını da göz önüne sermekte ve kuramsal metinlerin çevirisine yönelik eleştirel bir değerlendirme zemini sunmaktadır.
Keywords
Abstract
This study, which examines how feminist translation strategies transform discourse in theoretical texts, aims to make a critical contribution by proposing two conceptual interventions regarding these strategies. The object of analysis consists of Mona Chollet’s Sorcières : La puissance invaincue des femmes and its Turkish translation. The comparative translation analysis is structured around Luise von Flotow’s feminist translation strategies of supplementing, hijacking, and footnoting. However, during analysis, it was observed that certain translation choices did not fully correspond to the strategies defined by von Flotow. Building on this observation, two new concepts are proposed to account for interventions that weaken the visibility of feminist discourse: “reverse supplementing” and “reverse hijacking”. Reverse supplementing refers to elements absent from the source text but inserted into the target text by the translator in ways that indirectly diminishes the impact of feminist discourse. Reverse hijacking refers to cases where explicit feminist references in the source text are not directly conveyed in translation but are softened or omitted. The identification of these strategies demonstrates that the translator is not merely a conduit for transmitting discourse but also a subject who reshapes discourse in accordance with social norms, reception conditions, and expectations of the target culture. In certain sections, the visibility of feminist discourse is reduced, and meaning is restructured to align more closely with the cultural context. These findings reveal that the translator is not only an ideological mediator but also an ethically responsible subject who considers the boundaries of the target culture. In this respect, the study demonstrates that translation strategies used in transferring feminist discourse have the potential not only to reinforce discourse but also to reshape it in different directions, thereby reflecting the multilayered nature of the limits and functions of these strategies and providing a critical framework for translating theoretical texts.