TÜRK HALK EDEBİYATININ YAZILI KAYNAKLARINDAN GAZAVATNAMELERDE ATASÖZLERİ: GAZAVÂT-I SULTÂN MURÂD B. MEHEMMED HAN ÖRNEĞİ
Author :
Abstract
Halk edebiyatı; kaynağını halk kültürünün teşkil ettiği, sözlü geleneğe dayalı bir edebiyat koludur. Kadim bir kültüre sahip olan Türklerin edebî hayatında halk edebiyatının önemli bir yeri vardır. Anonim halk edebiyatı ile birlikte âşık edebiyatı ve dinî-tasavvufi edebiyatı da içine alan Türk halk edebiyatı, yüzyıllar boyunca sözlü kültürün sürekliliğini sağlayan ve toplumsal belleğin oluşumunda belirleyici rol oynayan bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu edebiyata ait ürünler, yazılı edebiyatın başlangıcından itibaren telif edilen edebî eserlerin yanı sıra tarihî eserlerde de kendilerine yer bulmuşlardır. Bu eserler, asıl amacı tarihî olayları anlatmak olmasına rağmen aktardıkları ürünler ile halk edebiyatına ve sözlü kültürün gelecek kuşaklara aktarımına hizmet etmişlerdir. İslamiyet’i yaymak amacıyla gayrimüslimlere karşı yapılan savaşlar olan gazaları anlatan gazavatnameler, telif edildikleri devrin sözlü kültür ürünlerini barındırmaları açısından Türk halk edebiyatı araştırmalarına kaynaklık eden eserler arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, 15. yüzyılda anonim olarak telif edilen Gazavât-ı Sultân Murâd B. Mehemmed Han adlı gazavatnamede yer alan atasözlerinin tespit edilmesi ve bağlamsal işlevlerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Eserde kullanılan atasözleri hem anlatımı güçlendiren bir araç hem de kültürel sürekliliği sağlayan sözlü gelenek aktarıcıları olarak işlev görmektedir. Çalışmada tespit edilen atasözleri, ortaya çıktıkları olay örgüsü içinde değerlendirilmiş ve bunların kimler tarafından hangi amaç ve bağlamla kullanıldığı analiz edilmiştir. Bu çalışmayla Türk halk edebiyatının yazılı kaynaklarından olan gazavatnamelerin Türk halk kültürü ve edebiyatı açısından taşıdıkları değer ortaya konulmaktadır.
Keywords
Abstract
Folk literature is a branch of literature grounded in folk culture and based on oral tradition. In the literary life of the Turks, who possess an ancient cultural heritage, folk literature occupies a significant place. Encompassing anonymous folk literature as well as minstrel (âşık) literature and religious–mystical literature, Turkish folk literature emerges as a field that has ensured the continuity of oral culture for centuries and played a decisive role in the formation of collective memory. The products of this literary tradition have found their place not only in literary works composed since the emergence of written literature but also in historical texts. Although the primary aim of these works was to narrate historical events, the materials they convey have contributed to folk literature and to the transmission of oral culture to future generations. Gazavatnames, which narrate the military campaigns (gazas) conducted against non-Muslims with the aim of spreading Islam, are among the works that serve as sources for studies on Turkish folk literature, as they contain oral cultural elements of the period in which they were composed. This study aims to identify the proverbs included in the gazavatname titled Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Han, anonymously composed in the fifteenth century, and to reveal their contextual functions. The proverbs used in the text function both as rhetorical devices that strengthen the narrative and as transmitters of oral tradition that ensure cultural continuity. The proverbs identified in the study are evaluated within the narrative contexts in which they appear, and their usage is analyzed in terms of the speakers, purposes, and contexts. Through this study, the value of gazavatnames—written sources of Turkish folk literature—is demonstrated in terms of their contribution to Turkish folk culture and folk literary studies.
