Author :
Abstract
Güney Sibirya’nın çoğunlukla da Rusya Federasyonu altındaki Tuva Cumhuriyeti’nin sınırları içerisinde yaşayan Tuvalar, tarihsel ve kültürel açıdan zengin bir Türk topluluğudur. Günümüzde nüfuslarının büyük çoğunluğu Tuva Cumhuriyeti’nde olmakla birlikte Moğolistan ve Çin’in bazı bölgelerinde de yaşayan Tuva Türkleri bulunmaktadır. Türk dilinin kuzeydoğu Sibirya koluna bağlı olan Tuva Türkçesi, gerek söz varlığı gerek inanç sistemi gerekse de kültürel yapıları bakımından olsun eski Türk gelenek-görenek, Eski Türkçenin dil özelliklerini büyük oranda koruyan bir Türk lehçesi olup arkaik özellikleri bünyesinde barındırması dolayısıyla araştırmacılar için büyük bir önem taşımaktadır. Dilbilimsel anlamda cinsiyet kategorisi, biyolojik cinsiyet ile her zaman birebir örtüşmeyen, çoğu zaman toplumsal kabuller ve kültürel algılarla şekillenen bir sınıflandırma olarak karşımıza çıkmaktadır. Dilbilgisel düzlemde cinsiyet konusu ise temelde bu ayrıma sahip dillerin “eril”, “dişil” ve “yansız (nötr)” olarak ayrılmasını ifade eder. Her ne kadar Türk dilinde dilbilgisel açıdan doğrudan bir cinsiyet ayrımı olmasa da son yıllarda yapılan çalışmalar, Türk dilinde de gerek söz varlığında gerekse az da olsa biçimbilgisel anlamda cinsiyet yapısının izlerini taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu çalışmada ise Tuva Türkçesinin söz varlığında eril cinsiyetin nasıl belirtildiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, Tuva Türkçesi için hazırlanmış sözlükler ve Tuva Türkçesi üzerine yapılmış olan lisansüstü tezlerde yer alan metinlerden derlenen veriler incelenmiştir. Taranan metinler sonucunda elde edilen bulgulardan eril cinsiyeti ifade eden sözcükler, insan, hayvan ve cansız varlıklar olmak üzere üç ana başlık altında tematik olarak sınıflandırılmıştır. Akrabalık adları, meslek adları, günlük hayat ve argoya ait kullanımlar ile dinî ve mitolojik kavramların eril cinsiyetle ilişkilendirilen başlıca alanlar olarak öne çıktığı sonucuna ulaşılmıştır. Hayvan ve cansız varlıklara atfedilen erillik ise biyolojik özelliklerin yanı sıra mitolojik ve sembolik kabullerle şekillenmiştir. Bu yönüyle çalışma, Tuva Türkçesinde erilliğin yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda sosyokültürel ve kavramsal bir olgu olarak dilde yer aldığını göstermektedir.
Keywords
Abstract
The Tuvans are a Turkic community living predominantly in Southern Siberia, mainly within the borders of the Republic of Tuva of the Russian Federation, with smaller populations also found in Mongolia and China. The Tuvan language belongs to the Siberian (Northeastern) group of Turkic languages and is notable for preserving a considerable number of archaic linguistic features in terms of its lexicon, belief system, and cultural codes. This study aims to examine how masculine gender is expressed at the linguistic level in Tuvan Turkish. In linguistic terms, gender constitutes a classification system that does not necessarily correspond directly to biological sex but is frequently shaped by social conventions, cultural perceptions, and symbolic associations. Although Turkish and other Turkic languages are generally described as lacking a grammatical gender system, recent research has demonstrated that indirect gender distinctions can nevertheless be observed at the lexical, morphological, and discursive levels. Within this framework, the present study analyzes data compiled through a selective method from dictionaries of Tuvan Turkish as well as from texts included in postgraduate theses on the language. The collected lexical items were first thematically classified and subsequently examined with regard to their association with masculine gender. The analysis is organized under three main categories: terms referring to humans, animals, and inanimate entities. Kinship terms, occupational titles, expressions related to daily life and slang, and concepts associated with religious and mythological domains emerge as the primary areas in which masculinity is linguistically encoded. Consequently, this study demonstrates that masculinity in Tuvan Turkish functions as a multidimensional phenomenon grounded in biological, sociocultural, and conceptual dimensions, offering significant insights into the interaction between language, culture, and gender in a Turkic context.
