MANİSA’DA ŞİFA KÜLTÜRÜNÜN İZLERİ: SELİM ALTAN’IN “MANİSA TIP FOLKLORU” ADLI ÇALIŞMASININ FOLKLORİK AÇIDAN İNCELENMESİ
Author :
Abstract
Bu çalışma, Dr. Selim Altan’ın Manisa Tıp Folkloru: Manisa Yörük Köylerinde Bilinen Halk Tedavileri adlı eserini Türk halk bilimi perspektifinden ele alan bir kitap kritiğidir. İncelemenin amacı, Manisa yöresinde derlenen halk hekimliği uygulamalarını yöntem, içerik ve kültürel bağlam açısından değerlendirmek; çalışmanın tıp folkloru, etnobotanik ve somut olmayan kültürel miras literatürüne
sunduğu katkıları ortaya koymaktır. Araştırmada nitel doküman incelemesi ve içerik çözümlemesi yöntemi kullanılmış; kitapta yer alan tedavi pratikleri, inanç kalıpları, ritüel unsurlar ve bitkisel tedavi bilgisi güncel halk bilimi kuramları çerçevesinde analiz edilmiştir. Altan’ın çalışması, halk hekimliğini “kocakarı ilacı” gibi indirgemeci yaklaşımların ötesine taşıyarak, bu bilgiyi kültürel bellek, yerel ekolojik bilgi ve kolektif deneyimle ilişkili bütüncül bir sistem olarak ele almaktadır. Manisa Dağı ve Yund Dağı çevresindeki Yörük ve Türkmen köylerinde gerçekleştirilen saha çalışmaları, halk hekimliği uygulamalarının coğrafya, flora çeşitliliği ve sosyo-ekonomik koşullarla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Hastalık nedenlerinin metafizik ve sembolik çerçevede açıklanması, tedavilerde bitkisel, maddi ve ritüel unsurların birlikte kullanılması, tıp folklorunun yalnızca sağlıkla ilgili değil, kültürel anlamlar taşıyan bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Eserde bitkisel tedaviler, yerel adlarıyla birlikte Latince karşılıkları ve farmakolojik etkileriyle sunularak etnobotanik açıdan güçlü bir veri tabanı oluşturulmuştur. Bununla birlikte dozaj, yan etki ve toksisite konularının sınırlı biçimde ele alınması, çalışmanın tamamlayıcı araştırmalara ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Buna rağmen eser, Türkiye’de sınırlı sayıdaki saha temelli tıp folkloru araştırmaları arasında önemli bir boşluğu doldurmakta; geleneksel şifa bilgisinin belgelenmesi ve güncel tamamlayıcı tıp tartışmalarıyla ilişkilendirilmesi açısından kalıcı bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır.
Keywords
Abstract
This study offers a critical review of Manisa Medical Folklore: Folk Healing Practices Known in Yörük Villages of Manisa by Dr. Selim Altan from the perspective of Turkish folklore studies. It aims to evaluate the folk healing practices documented in the Manisa region in terms of methodology, content, and cultural context, and to assess the book’s contribution to medical folklore, ethnobotany, and intangible cultural heritage. Using qualitative document and content analysis, the study examines healing practices, belief systems, ritual elements, and herbal knowledge through the lens of contemporary folklore theories. Altan’s work moves beyond approaches that marginalize folk medicine as mere superstition, instead framing it as a holistic system grounded in cultural memory, local ecological knowledge, and collective experience. Field data from Yörük and Turkmen villages around Mount Manisa and the Yund Mountains show that healing practices are shaped by geography, botanical diversity, and socio-economic conditions. The attribution of illness to symbolic causes and the combined use of herbal and ritual treatments together demonstrate that medical folklore functions as a culturally embedded system of meaning. A major contribution of the book lies in its systematic presentation of medicinal plants with local names, Latin classifications, and pharmacological properties, offering a valuable ethnobotanical dataset. Although the limited discussion of dosage and toxicity indicates the need for further interdisciplinary research, the book fills a significant gap in fieldbased medical folklore research in Türkiye. In this respect, it positions folk medicine as a living cultural resource that is highly relevant to contemporary debates on complementary and integrative medicine.
