Author :
Abstract
Bu çalışma, Fakir Baykurt’un Yarım Ekmek adlı eserinin Sabine Adatepe tarafından Almancaya yapılan Halbes Brot başlıklı çevirisi üzerinden yazın çevirisinde kültürel ögelerin hedef dile nasıl aktarıldığını ve çevirmenin tercihlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Analizde, kültürel ögeler içeren bazı belirgin cümleler seçilmiş ve çevirmen tarafından uygulanan stratejiler kuramsal bir temele dayalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, çeviri sürecinin dilsel, kültürel, toplumsal ve estetik boyutlarını dikkate alacak biçimde oluşturulmuştur. Bu bağlamda yazın çevirisi, çevirmenin yazın bilgisi, kültürel farkındalığı ve hedef okur beklentilerini dikkate alarak, kaynak metindeki anlam ve estetik etkiyi hedef dilde yeniden üretmesini gerektiren bir süreç olarak ele alınmıştır. Analizde Friedrich Schleiermacher’ıın yabancılaştırma-yerlileştirme yaklaşımı ile Peter Newmark’ın çeviri stratejileri temel alınmış; Margret Ammann ve Raymond Van den Broeck’un çeviri eleştirisi ölçütleri, çevirmenin tercihlerini nesnel bir temelde değerlendirmek için kullanılmıştır. Bu çerçevede, çevirmenin deyim, atasözü ve kültürel referansları hedef dilde anlam ve işlev açısından nasıl aktardığı ortaya konmuştur. Araştırma bulguları, yazın çevirisinin yalnızca göstergelerin karşılık bulmasıyla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda kültürel ve estetik ögelerin hedef dile aktarımını gerektiren, çevirmenin stratejik kararlarıyla yönlendirilen bir süreç olduğunu göstermektedir. Bu stratejiler arasında yerlileştirme ve yabancılaştırma gibi yöntemler yer almakta; çevirmen, metni hedef kültüre yaklaştırma ya da kaynak kültürün özelliklerini koruma yönünde tercihler yapabilmektedir. Çevirmen tercihleri, metnin içeriğini korumanın ötesinde, özgün eser ile hedef okur arasında kültürel bir köprü kurulmasına hizmet etmektedir. Bu yönüyle çalışma, kültürel ögelerin aktarımında yazın çevirisinin işlevini ve çevirmenin rolünü kuramsal bir bakış açısıyla değerlendirmektedir. İncelenen örnekler üzerinden çevirmenin bağlama ve eşdeğerlik ilişkisine göre aldığı stratejik kararlar ortaya konmuş; kaynak ve erek metin arasındaki anlam, kültür ve anlatım aktarımı karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir.
Keywords
Abstract
This study aims to examine how cultural elements are translated to the target language in literary translation and to analyze the translator’s preferences through Sabine Adatepe’s German translation of Fakir Baykurt’s Yarım Ekmek, translated as Halbes Brot. In the analysis, some specific sentences with cultural elements were selected, and the strategies employed by the translator were analyzed based on a theoretical framework. The theoretical framework of the study was shaped to take into consideration the language, cultural, social, and aesthetic aspects of the translation process. In this context, literary translation is approached as a process that requires the translator to reproduce the meaning and aesthetic impact of the source text in the target language, taking into account the translator’s literary knowledge, cultural awareness, and the expectations of the target reading audience. During the analysis, Friedrich Schleiermacher’s foreignization-domestication approach and Peter Newmark’s translation strategies were used as a basis; Margret Ammann and Raymond Van den Broeck’s criteria for translation criticism were applied to objectively evaluate the translator’s preferences. The study examined how the translator transferred cultural references into the target language in terms of meaning and function. Research findings have shown that literary translation is not only about translating words; it is a process of transferring cultural and aesthetic elements into the target language, guided by the translator’s strategic preferences. Translator preferences serve not only to preserve the text’s original content but also to build a cultural bridge between the original work and the target audience. In this regard, the study examines the function of literary translation and the translator’s role in the translation of cultural elements. Through the analyzed examples, the strategic preferences of the translator based on context and equivalence was revealed, and the meaning, cultural, and narrative translation between the source and target texts was analyzed comparatively.