YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE OLUMSUZ DURUMLARA İLİŞKİN DUYGU VE TUTUM BİLDİREN KALIP SÖZLER: YENİ İSTANBUL ÖRNEĞİ
Author :
Abstract
Yabancı dil öğretiminde temel amaç, öğrenicinin hedef dilde etkili iletişim kurabilmesi için iletişimsel yetkinliğini geliştirmektir. Ancak hedef dilde yetkinlik kazanabilmek için dilbilgisinin yanı sıra toplumun kültürünü, farklı durumlardaki tepki tarzlarını, davranış biçimlerini ve belli durumlarda söylenmesi âdet olmuş kalıp sözleri de bilmek gerekir. Kalıp sözler, iletişimde hazır yapılar sunarak öğrenicinin günlük iletişimin çeşitli aşamalarında sıkça kullanılan ifadeleri, toplumsal beklentilere uygun bir şekilde kullanmasına ve bu yolla akıcı iletişim kurmasına olanak sağlar. Ana dili konuşurları, iletişimin her aşamasında bu hazır dil birimlerinden, üzerinde pek düşünmeden otomatikleşmiş bir dilsel alışkanlıkla yararlanırlar. Ancak yabancı dil öğrenen bir birey için hedef kültürün dil ve davranış kalıplarını edinmek, karmaşık ve zaman alan bir süreçtir. Dolayısıyla bu güçlük, ilgili yapıların planlı, programlı öğretimini zorunlu kılmaktadır. Nitekim Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni'nde (CEFR) de kalıp sözlerin öğretimine hemen her seviyede, çeşitli yetkinlik ölçütleri bağlamında değinilmektedir. Ayrıca Başvuru Metni’nde, öğreniciden duyguların ifadesi ve başkalarının duygularına karşılık verme noktasında da yetkinlik beklenmektedir. Duygu ve tutumların ifadesinde yararlanılan araçlardan biri de kalıp sözlerdir. Gerçek iletişim ortamlarında olumsuz duyguların yabancı bir dilde dışa vurumu veya olumsuz durumlara verilen yanlış tepkiler, doğası gereği yüksek bir iletişim kazası ve yanlış anlaşılma riski taşımaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmada Yeni İstanbul serisi ders kitaplarındaki olumsuz durumlar karşısında duygu ve tutum ifade eden kalıp sözler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş ve materyalde sunuluş biçimlerinin işlevselliği tartışılmıştır. İncelenen kategorideki kalıp sözlerin sunumunun seviyelere göre aşamalı bir dağılım göstermediği ve büyük ölçüde bağlamdan kopuk kelime listeleri biçiminde verildiği tespit edilmiştir. Bu yapıların doğrudan listeler üzerinden sunumu, öğrenicilerde kullanım açısından çeşitli yanılgılara yol açabileceğinden, doğru anlaşılması ve yerinde kullanımının sağlanabilmesi için net bir bağlam içerisinde sunulması gerektiği vurgulanmış ve bu yapıların ilgili materyal özelinde nasıl sunulabileceğine dair önerilerde bulunulmuştur.
Keywords
Abstract
The main goal in foreign language teaching is to develop learners' communicative competence for effective interaction in the target language. Achieving this proficiency requires mastering not only grammar but also the target culture's behavioral patterns, reaction styles, and conventionalized formulaic expressions. These ready-made linguistic units allow learners to respond to daily situations in accordance with social expectations, thereby facilitating fluency. While native speakers utilize these structures automatically, acquiring them is a complex and time-consuming process for foreign language learners, necessitating planned and systematic instruction.The Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) highlights the importance of formulaic expressions across various proficiency levels, explicitly expecting learners to demonstrate competence in expressing and responding to emotions. Formulaic expressions are primary tools for this purpose. In authentic communication, expressing negative emotions or responding to negative situations in a foreign language carries a particularly high risk of communicative breakdown and misunderstanding if utilized incorrectly. In this context, this study analyzes the formulaic expressions used to express emotions and attitudes in the face of negative situations within the Yeni İstanbul textbook series through content analysis, and discusses the functionality of their presentation in the materials. The findings reveal that the presentation of these expressions does not exhibit a graded distribution across proficiency levels and is largely provided through decontextualized vocabulary lists. The study emphasizes that presenting these structures directly through lists without meaningful context may lead to usage misconceptions. Finally, pedagogical suggestions are offered to ensure accurate comprehension and appropriate, context-based presentation of these structures within the relevant materials.
Keywords
Emotions and attitudes, formulaic expressions, teaching Turkish as a foreign language, textbook analysis.
