Author :
Abstract
Çok anlamlı eylem birden fazla kavrama gönderimde bulunan ve farklı anlamlara sahip olan dilsel birimlerdir. Türkçe öğretiminde çok anlamlı eylemlerin prototip özellik sergileyen anlamların belirlenmesi söz varlığı öğretimini kolaylaştırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, ortaokul düzeyi 5. ve 8.sınıf Türkçe ana dili konuşucusu çocukların “al-” çok anlamlı eylemine ilişkin prototip anlamlarını Prototip Kuramı çerçevesinde belirlemek ve söz konusu anlamları Türkçe Ulusal Derlem’de (TUDv3) yer alan “al-” eyleminin prototip anlamlarıyla karşılaştırmaktır. Çalışmanın verileri üç farklı ortaokuldan katılım sağlayan 5. ve 8. sınıf olmak üzere 172 öğrencinin “al-” eylemi ile ürettiği 417 tümceden ve TUDv3’ten elde edilen “al-” ile üretilmiş 1449 bağımlı dizinden oluşmaktadır. Çalışma nitel araştırma deseni ile yürütülürken, veriler nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yoluyla incelenmiştir. İlk basamakta Prototip Kuramı çerçevesinde öğrenciler “al-” eylemini kullanarak üç tümce yazmıştır. Böylece veri tabanı oluşturulmuş ve prototip anlamlar incelenmiştir. İkinci basamakta ise TUDv3’ten elde edilen veriler derlem temelli olarak incelenmiş ve “al-” eyleminin en sık kullanılan prototip anlamları belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre çocukların “al-” eylemi ile ürettiği tümcelerden yola çıkarak zihinsel sözlükçedeki prototip anlam “satın almak”, TUDv3’te “al-” eylemi ile üretilmiş tümcelerin prototip anlamı ise “bir şeyi elle veya başka bir araçla tutarak bulunduğu yerden ayırmak, kaldırmak”tır. Böylece “al-” eylemi için derlemde en sık kullanılan prototip anlam ile çocukların zihinsel sözlükçesindeki prototip anlam farklılık göstermektedir. Bu bulgu, çocukların zihinsel sözlükçesindeki prototip anlam ile derlemde en sık kullanılan prototip anlamın her zaman aynı sıralamada olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak çok anlamlı eylemlerin öğretiminde yalnızca derlem sıklığının değil, hedef kitlenin zihinsel sözlükçesinde yer alan prototip anlamların da dikkate alınmasının söz varlığı öğretimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Keywords
Abstract
Polysemous verbs are linguistic units that refer to more than one concept and have different meanings. In Turkish language teaching, identifying the meanings of polysemous verbs that exhibit prototypical features facilitates vocabulary instruction. This study aims to determine the prototype meanings of the polysemous verb “al-” among 5th and 8th grade middle school children who are native speakers of Turkish within the framework of Prototype Theory and to compare these meanings with the prototype meanings of “al-” in the Turkish National Corpus (TNC). The data consisted of 417 sentences produced with the verb “al-” by 172 students in grades 5 and 8 from three different middle schools and 1449 concordance lines containing “al-” obtained from TNC. The study was conducted using a qualitative research design, and the data were examined through document analysis. In the first stage, the students wrote three sentences using the verb “al-” within the framework of Prototype Theory, and the prototype meanings were examined. In the second stage, the data obtained from TNC were analyzed using a corpus-based approach to identify the most frequently used prototype meanings of “al-”. The findings revealed that the prototype meaning of “al-” in the children’s mental lexicon was “to buy” whereas its prototype meaning in TNC was “to remove or lift something from its place by holding it with the hand or another instrument”. Thus, the most frequently used prototype meaning in the corpus differs from that in the children’s mental lexicon. This finding indicates that the prototype meaning in children’s mental lexicon and the most frequently used prototype meaning in the corpus do not always occur in the same order. Consequently, considering not only corpus frequencies but also the prototype meanings in the target group’s mental lexicon may contribute to vocabulary instruction in teaching polysemous verbs.
Keywords
Corpus, polysemous verbs, polysemy, prototypical meaning
