TÜRKÇE'DE -(A/I)r BİÇİMBİRİMİNİN KİPLİK ANLAM ALANLARI

Author:

Number of pages: 529-545
Year-Number: 2014-5

Abstract

Bu makalede, Türkçede -(A/I)r biçimbirimi ile çekimlenen ve “geniş zaman(aorist)” terimi ile karşılanan çekimli fiillerin kiplik anlam alanları belirlenmiştir. Bu alanları belirlerken, fiillerin kılınış, görünüş bakımından türleri, kiplik zarfları ile kullanımları, bu fiillerin kullanıldığı metin ve anlatım türü dikkate alınmıştır. Geniş zamanlı fiillerin anlam alanlarının belirlenebilmesi için, önce semantik daha sonra bağlama dayalı alanlara bakılmıştır. Bağlama dayalı anlam alanlarını belirlemede farklı türlerdeki yazılı metinlerden cümle ve metin düzeyinde örnekler dikkate alınmıştır. Bilimsel metinler, dini metinler, deneme, hikâye/roman, anı, gezi yazısı, mektup, tiyatro, şiir, biyografi, otobiyografi gibi türlerden seçilen bu metinlerdeki geniş zamanlı kullanımlar saptanmıştır. Bu metinler üzerinde semantik ve bağlama dayalı yapılan çözümlemeler sonucunda, geniş zamanlı fiillerde, zaman odaklı değil, özne odaklı kiplik anlamlarının belirgin olduğu ortaya konmuştur.

Keywords

Abstract

In this paper, modality semantic fields of finite verbs which are conjugated with -(A/I)r morpheme and corresponds to the term of “aorist” in Turkish are determined. While determining these semantic fields, genres of verbs regarding their manner of action and aspect, their usage with modal adverbs, and types of texts and narratives, in which these verbs are used, are taken into consideration. In order to determine of semantic fields of finite verbs used in aorist, semantic fields are studied first and then contextual fields are handled. While determining contextual semantic fields, examples as sentence and phrase selected from different literary genres are evaluated. Usages of verbs in aorist are also detected in different texts gathered from scientific papers, religious texts and different literary genres like essay, story/ novel, memoir, travel writing, letter, drama, poem, biography, autobiography. At the end of these analysises and assessments carried out in these texts regarding semantic and contextual fields, it is apparently revealed that finite verbs used in aorist have meaning focusing on subject rather than tense.

Keywords